Dusun
New member
Pandalar Ne Sesi Çıkarır? Sevimli Görüntünün Ardındaki Karmaşık Ses Dünyası
Bir pandayı düşündüğümüzde çoğumuzun aklına bambu yiyen, ağır hareket eden ve oldukça sessiz görünen siyah-beyaz bir hayvan geliyor. Benim de bu konuya merakımı asıl artıran nokta tam olarak bu: Gerçekten pandalar sessiz hayvanlar mı, yoksa bizim fark edemediğimiz oldukça zengin bir iletişim sistemleri mi var? Bir pandanın çıkardığı sesin yalnızca “cıvıldama” ya da “meleme” gibi basit bir karşılığı olmadığını araştırmaya başladığınızda konu şaşırtıcı biçimde derinleşiyor.
Bilimsel çalışmalar, dev pandaların (Ailuropoda melanoleuca) farklı sosyal ve biyolojik durumlarda farklı sesler üretebildiğini gösteriyor. Yetişkinlerde bleat adı verilen melemeye benzer sesler, chirp adı verilen tiz cıvıltılar, moan yani inleme benzeri sesler, bark yani havlama benzeri sesler ve roar yani kükreme benzeri sesler tanımlanmış durumda. Yavru pandalarda ise squawk, squall ve croak olarak sınıflandırılan farklı çağrılar bulunuyor. PMC+1
Buradaki ilginç nokta şu: Panda sesleri yalnızca “hangi sesi çıkarıyor?” sorusuyla açıklanabilecek kadar basit değil. Asıl bilimsel soru, bu seslerin hangi bilgiyi taşıdığı ve karşıdaki pandanın bunları nasıl yorumladığıdır.
“Meleme” Denilen Ses Gerçekte Nedir?
Yetişkin pandaların en dikkat çekici seslerinden biri, İngilizce bilimsel literatürde bleat olarak adlandırılan sestir. Türkçeye yaklaşık olarak “meleme” veya “koyununkine benzer bir ses” şeklinde aktarılabilir. Fakat bu benzetme yalnızca sesin genel işitsel karakterini anlatır; pandanın gerçekten koyun gibi iletişim kurduğu anlamına gelmez.
Araştırmacılar bu sesleri yalnızca kulakla dinleyerek değerlendirmiyor. Ses kayıtları bilgisayar ortamına aktarılıyor, ardından spektrogram adı verilen görsel analizler kullanılıyor. Böylece sesin temel frekansı (F0), süre uzunluğu, frekans değişimleri, genlik değişimleri ve formant özellikleri gibi ölçülebilir parametreleri inceleniyor.
Örneğin Charlton ve arkadaşlarının Journal of the Acoustical Society of America dergisinde yayımlanan çalışmasında panda bleatlerinin bireysel özellikler taşıdığı gösterildi. Araştırmacılar, kaynak-süzgeç (source-filter) yaklaşımını kullanarak sesin hangi akustik özelliklerinin bireyin kimliğiyle ilişkili olduğunu incelediler. Sonuçlar, özellikle ortalama temel frekans ve bazı genlik değişimi özelliklerinin bireysel ses kimliğine katkıda bulunduğunu ortaya koydu. PubMed
Bu bulgu önemli çünkü bize pandaların seslerini yalnızca “duygusal gürültü” olarak değerlendirmememiz gerektiğini söylüyor. Ses, “Ben kimim?” sorusuna ilişkin bilgi de taşıyabiliyor.
Pandalar Cıvıldar mı? Evet, Ama Bu Sesin Çok Özel Bir İşlevi Var
Özellikle dişi pandaların çıkardığı chirp, yani yüksek perdeli cıvıltı benzeri sesler, üreme biyolojisi açısından oldukça dikkat çekici.
Charlton ve çalışma arkadaşlarının Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlanan araştırmasında hormon ölçümleri, akustik analizler ve playback deneyleri birlikte kullanıldı. Araştırmacılar, dişilerin doğurgan dönemleri ile doğurganlık öncesindeki dönemlerde çıkardıkları chirp seslerinin akustik yapısını karşılaştırdı.
Ardından erkek pandalara farklı dönemlerde kaydedilmiş sesler dinletilerek davranışsal tepkileri incelendi. Sonuçlar, dişi pandaların chirp seslerinin doğurganlık dönemine bağlı olarak değiştiğini ve erkeklerin bu akustik farklılıkları ayırt edebildiğini gösterdi. PMC+1
Bu nedenle “panda cıvıldıyor” demek teknik olarak doğru bir gözlem olsa da eksik kalıyor. Burada cıvıltıya benzer ses, üreme zamanlaması hakkında biyolojik bilgi taşıyan bir sinyal olabilir.
Daha da ilginci, erkek pandaların sesleri de dişinin üreme durumuna göre değişebiliyor. Erkeklerin, doğurganlığın zirvesindeki dişilerle etkileşim sırasında daha uzun ve daha yüksek ortalama temel frekansa sahip bleatler ürettikleri bildirilmiş. PubMed
Dolayısıyla panda seslerini yalnızca “tatlı hayvan sesleri” olarak görmek, bu iletişim sisteminin biyolojik işlevini gözden kaçırmamıza neden oluyor.
Panda Havlar ve Kükreyebilir mi?
Evet. Yetişkin pandalarda bark ve roar olarak sınıflandırılan daha sert sesler de gözlenmiş durumda.
2018 yılında yayımlanan ve 21 üreme karşılaşmasından elde edilen kayıtların incelendiği çalışmada 2.566 vokalizasyon analiz edildi. Bunlar arasında 757 erkek bleatı, 230 dişi bleatı, 908 dişi chirp'i, 465 dişi moanı, 145 dişi barkı ve 61 dişi roar bulunuyordu. Araştırmacılar sesleri Praat yazılımıyla analiz etti ve spektrogramları kontrol ederek otomatik ölçümlerin doğruluğunu değerlendirdi. PMC
Bu yöntem bize önemli bir ayrım sağlıyor: “Panda havlamaya benzer ses çıkarıyor” demek gözlemsel bir tanımlama; “bark adı verilen akustik bir çağrı tipi belirli özellikler gösteriyor” demek ise bilimsel sınıflandırmadır.
Aynı araştırmada ses tiplerinin ve seslerin akustik özelliklerinin başarılı üreme karşılaşmalarıyla ilişkili olduğu görüldü. Örneğin başarılı çiftleşme öncesi karşılaşmalarda erkek bleatlerinin daha uzun olduğu, bazı dişi seslerinde ise belirli frekans ve doğrusal olmayan akustik özelliklerin değiştiği raporlandı. PMC+1
Bu sonuç, seslerin panda davranışında yalnızca uzak mesafeden “haberleşme” görevi görmediğini, yakın mesafedeki sosyal koordinasyonda da rol oynayabileceğini düşündürüyor.
Yavru Pandaların Sesleri Daha da Şaşırtıcı
Yetişkin pandaların sesleri ilginçse, yeni doğmuş yavruların iletişimi daha da dikkat çekici.
Baotic ve arkadaşlarının yavru pandaların vokal repertuvarını incelediği araştırmada üç temel yavru çağrısı tanımlandı. Çalışma, bu seslerin belirli bir yetişkin sesinin basit “öncülü” gibi görünmediğini ve daha çok yavrunun ihtiyaçlarıyla, özellikle sıkıntı veya bakım gereksinimiyle ilişkili olabileceğini ortaya koydu. Tandfonline
Daha yeni bir araştırmada ise 11 esaret altındaki dev pandanın 0–15 günlük dönemindeki 3.475 squawk, 1.355 squall ve 491 croak sesi analiz edildi. Toplamda 5.321 yavru çağrısının akustik özellikleri değerlendirildi. Araştırmacılar 12 farklı akustik parametre kullandı ve bazı çağrıların 65 kHz'e kadar ultrasonik bileşenler taşıdığını bildirdi. PubMed+1
İnsan işitmesinin yaklaşık 20 kHz'e kadar olan bölgesiyle karşılaştırıldığında bu oldukça ilginçtir. Yani yavru pandanın çıkardığı sesin önemli bir bölümünü insan kulağı doğrudan algılayamayabilir.
Araştırmada ayrıca playback deneyleri kullanıldı. Annelerin farklı frekans bölgeleri korunmuş veya filtrelenmiş yavru seslerine verdiği davranışsal tepkiler karşılaştırıldı. Böylece yalnızca “sesin içinde ultrason var” denmemiş, annenin bu bileşenleri algılayıp davranışını değiştirip değiştirmediği deneysel olarak sınanmaya çalışılmış. Wiley Online Library
Bir pandayı düşündüğümüzde çoğumuzun aklına bambu yiyen, ağır hareket eden ve oldukça sessiz görünen siyah-beyaz bir hayvan geliyor. Benim de bu konuya merakımı asıl artıran nokta tam olarak bu: Gerçekten pandalar sessiz hayvanlar mı, yoksa bizim fark edemediğimiz oldukça zengin bir iletişim sistemleri mi var? Bir pandanın çıkardığı sesin yalnızca “cıvıldama” ya da “meleme” gibi basit bir karşılığı olmadığını araştırmaya başladığınızda konu şaşırtıcı biçimde derinleşiyor.
Bilimsel çalışmalar, dev pandaların (Ailuropoda melanoleuca) farklı sosyal ve biyolojik durumlarda farklı sesler üretebildiğini gösteriyor. Yetişkinlerde bleat adı verilen melemeye benzer sesler, chirp adı verilen tiz cıvıltılar, moan yani inleme benzeri sesler, bark yani havlama benzeri sesler ve roar yani kükreme benzeri sesler tanımlanmış durumda. Yavru pandalarda ise squawk, squall ve croak olarak sınıflandırılan farklı çağrılar bulunuyor. PMC+1
Buradaki ilginç nokta şu: Panda sesleri yalnızca “hangi sesi çıkarıyor?” sorusuyla açıklanabilecek kadar basit değil. Asıl bilimsel soru, bu seslerin hangi bilgiyi taşıdığı ve karşıdaki pandanın bunları nasıl yorumladığıdır.
“Meleme” Denilen Ses Gerçekte Nedir?
Yetişkin pandaların en dikkat çekici seslerinden biri, İngilizce bilimsel literatürde bleat olarak adlandırılan sestir. Türkçeye yaklaşık olarak “meleme” veya “koyununkine benzer bir ses” şeklinde aktarılabilir. Fakat bu benzetme yalnızca sesin genel işitsel karakterini anlatır; pandanın gerçekten koyun gibi iletişim kurduğu anlamına gelmez.
Araştırmacılar bu sesleri yalnızca kulakla dinleyerek değerlendirmiyor. Ses kayıtları bilgisayar ortamına aktarılıyor, ardından spektrogram adı verilen görsel analizler kullanılıyor. Böylece sesin temel frekansı (F0), süre uzunluğu, frekans değişimleri, genlik değişimleri ve formant özellikleri gibi ölçülebilir parametreleri inceleniyor.
Örneğin Charlton ve arkadaşlarının Journal of the Acoustical Society of America dergisinde yayımlanan çalışmasında panda bleatlerinin bireysel özellikler taşıdığı gösterildi. Araştırmacılar, kaynak-süzgeç (source-filter) yaklaşımını kullanarak sesin hangi akustik özelliklerinin bireyin kimliğiyle ilişkili olduğunu incelediler. Sonuçlar, özellikle ortalama temel frekans ve bazı genlik değişimi özelliklerinin bireysel ses kimliğine katkıda bulunduğunu ortaya koydu. PubMed
Bu bulgu önemli çünkü bize pandaların seslerini yalnızca “duygusal gürültü” olarak değerlendirmememiz gerektiğini söylüyor. Ses, “Ben kimim?” sorusuna ilişkin bilgi de taşıyabiliyor.
Pandalar Cıvıldar mı? Evet, Ama Bu Sesin Çok Özel Bir İşlevi Var
Özellikle dişi pandaların çıkardığı chirp, yani yüksek perdeli cıvıltı benzeri sesler, üreme biyolojisi açısından oldukça dikkat çekici.
Charlton ve çalışma arkadaşlarının Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlanan araştırmasında hormon ölçümleri, akustik analizler ve playback deneyleri birlikte kullanıldı. Araştırmacılar, dişilerin doğurgan dönemleri ile doğurganlık öncesindeki dönemlerde çıkardıkları chirp seslerinin akustik yapısını karşılaştırdı.
Ardından erkek pandalara farklı dönemlerde kaydedilmiş sesler dinletilerek davranışsal tepkileri incelendi. Sonuçlar, dişi pandaların chirp seslerinin doğurganlık dönemine bağlı olarak değiştiğini ve erkeklerin bu akustik farklılıkları ayırt edebildiğini gösterdi. PMC+1
Bu nedenle “panda cıvıldıyor” demek teknik olarak doğru bir gözlem olsa da eksik kalıyor. Burada cıvıltıya benzer ses, üreme zamanlaması hakkında biyolojik bilgi taşıyan bir sinyal olabilir.
Daha da ilginci, erkek pandaların sesleri de dişinin üreme durumuna göre değişebiliyor. Erkeklerin, doğurganlığın zirvesindeki dişilerle etkileşim sırasında daha uzun ve daha yüksek ortalama temel frekansa sahip bleatler ürettikleri bildirilmiş. PubMed
Dolayısıyla panda seslerini yalnızca “tatlı hayvan sesleri” olarak görmek, bu iletişim sisteminin biyolojik işlevini gözden kaçırmamıza neden oluyor.
Panda Havlar ve Kükreyebilir mi?
Evet. Yetişkin pandalarda bark ve roar olarak sınıflandırılan daha sert sesler de gözlenmiş durumda.
2018 yılında yayımlanan ve 21 üreme karşılaşmasından elde edilen kayıtların incelendiği çalışmada 2.566 vokalizasyon analiz edildi. Bunlar arasında 757 erkek bleatı, 230 dişi bleatı, 908 dişi chirp'i, 465 dişi moanı, 145 dişi barkı ve 61 dişi roar bulunuyordu. Araştırmacılar sesleri Praat yazılımıyla analiz etti ve spektrogramları kontrol ederek otomatik ölçümlerin doğruluğunu değerlendirdi. PMC
Bu yöntem bize önemli bir ayrım sağlıyor: “Panda havlamaya benzer ses çıkarıyor” demek gözlemsel bir tanımlama; “bark adı verilen akustik bir çağrı tipi belirli özellikler gösteriyor” demek ise bilimsel sınıflandırmadır.
Aynı araştırmada ses tiplerinin ve seslerin akustik özelliklerinin başarılı üreme karşılaşmalarıyla ilişkili olduğu görüldü. Örneğin başarılı çiftleşme öncesi karşılaşmalarda erkek bleatlerinin daha uzun olduğu, bazı dişi seslerinde ise belirli frekans ve doğrusal olmayan akustik özelliklerin değiştiği raporlandı. PMC+1
Bu sonuç, seslerin panda davranışında yalnızca uzak mesafeden “haberleşme” görevi görmediğini, yakın mesafedeki sosyal koordinasyonda da rol oynayabileceğini düşündürüyor.
Yavru Pandaların Sesleri Daha da Şaşırtıcı
Yetişkin pandaların sesleri ilginçse, yeni doğmuş yavruların iletişimi daha da dikkat çekici.
Baotic ve arkadaşlarının yavru pandaların vokal repertuvarını incelediği araştırmada üç temel yavru çağrısı tanımlandı. Çalışma, bu seslerin belirli bir yetişkin sesinin basit “öncülü” gibi görünmediğini ve daha çok yavrunun ihtiyaçlarıyla, özellikle sıkıntı veya bakım gereksinimiyle ilişkili olabileceğini ortaya koydu. Tandfonline
Daha yeni bir araştırmada ise 11 esaret altındaki dev pandanın 0–15 günlük dönemindeki 3.475 squawk, 1.355 squall ve 491 croak sesi analiz edildi. Toplamda 5.321 yavru çağrısının akustik özellikleri değerlendirildi. Araştırmacılar 12 farklı akustik parametre kullandı ve bazı çağrıların 65 kHz'e kadar ultrasonik bileşenler taşıdığını bildirdi. PubMed+1
İnsan işitmesinin yaklaşık 20 kHz'e kadar olan bölgesiyle karşılaştırıldığında bu oldukça ilginçtir. Yani yavru pandanın çıkardığı sesin önemli bir bölümünü insan kulağı doğrudan algılayamayabilir.
Araştırmada ayrıca playback deneyleri kullanıldı. Annelerin farklı frekans bölgeleri korunmuş veya filtrelenmiş yavru seslerine verdiği davranışsal tepkiler karşılaştırıldı. Böylece yalnızca “sesin içinde ultrason var” denmemiş, annenin bu bileşenleri algılayıp davranışını değiştirip değiştirmediği deneysel olarak sınanmaya çalışılmış. Wiley Online Library