Sarıçam ne zaman dikilir ?

Irem

New member
BAHÇE • AĞAÇLANDIRMA • FİDANCILIK
[HEADING=1]Sarıçam Ne Zaman Dikilir? En Uygun Mevsim, Fidan Seçimi ve Dikim Başarısı[/HEADING]
Sarıçam dikmeyi düşünen arkadaşlara öncelikle şunu sormak istiyorum: Bir fidanı toprağa dikmek mi daha önemli, yoksa onun yıllarca yaşayabileceği doğru ortamı hazırlamak mı? Bence ikisi birbirinden ayrılmaz. Çünkü bugün diktiğimiz küçük bir sarıçamın yıllar sonra gölge veren, kuşlara barınak sağlayan ve bulunduğu alanın doğal güzelliğini artıran bir ağaca dönüşmesi, daha ilk günden yaptığımız seçimlere bağlı.

Sarıçam, bilimsel adıyla Pinus sylvestris, ülkemizde hem ormancılık hem de peyzaj açısından önemli bir iğne yapraklı ağaçtır. Ancak sarıçam fidanı satın alırken yalnızca fiyatına veya boyuna bakmak yeterli değildir. Dikim zamanı, bölgenin iklimi, toprağın nemi, fidanın kök yapısı ve ilk yıl yapılacak bakım, başarıyı doğrudan etkiler.

Orman Genel Müdürlüğünün sarıçam hakkındaki bilgilendirmesine göre bu tür, Kuzey Avrasya'da çok geniş bir yayılışa sahiptir ve Türkiye'deki doğal yayılışının güney sınırı Kayseri-Pınarbaşı yöresine kadar uzanır. Bu geniş yayılış, sarıçamın farklı iklim koşullarında yetişebildiğini gösterse de her bahçede ve her rakımda aynı başarıyı sağlayacağı anlamına gelmez. Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü, Sarıçam. ogm.gov.tr
[HEADING=1]1. Sarıçam Hangi Ayda Dikilir?[/HEADING]
Sarıçam fidanı dikiminde genel olarak ilkbahar, özellikle toprağın çözüldüğü ve fidanın henüz aktif sürgün gelişimine başlamadığı dönem, güvenli bir tercihtir. Sonbahar dikimi de uygun koşullarda başarılı olabilir; ancak fidanın türü, kök sistemi ve kış koşulları dikkate alınmalıdır.

Türkiye'nin farklı bölgelerinde uygulanabilecek genel takvim şöyledir:

Bölge ve koşul Önerilebilecek dönem Dikkat edilecek nokta

Soğuk ve yüksek rakımlı bölgeler İlkbahar, toprak çözüldükten sonra Şiddetli don ve donmuş toprak riski

İç Anadolu'nun kurak kesimleri Erken ilkbahar Yaz kuraklığı başlamadan köklerin gelişmesi

Karadeniz'in uygun nemli alanları İlkbahar; koşullara göre sonbahar Aşırı yağış, su birikmesi ve toprak yapısı

Marmara'nın ılıman kesimleri İlkbahar; uygun alanlarda sonbahar Yaz sıcaklığı ve sulama imkânı

Akdeniz'in sıcak ve kurak kesimleri Genellikle erken ilkbahar Yaz sıcağı, su stresi ve yerel iklim uygunluğu

Bu tablo kesin tarihlerden oluşan resmî bir takvim değildir. Aynı bölgedeki iki arazinin rakımı, bakısı, toprak yapısı ve su tutma kapasitesi farklı olabileceğinden dikim günü de değişebilir.

Örneğin Erzurum gibi kışların sert geçtiği yerlerde takvimden çok toprağın çözüldüğü ve dikim sonrasında köklerin gelişebileceği koşulların oluşması önemlidir. Buna karşılık daha ılıman bir bölgede, toprağın donmadığı ve yeterli nemin bulunduğu bir sonbahar dönemi dikime elverişli olabilir.

Utah State University'nin fidan dikimi rehberi de kaplı fidanların ilkbaharda, uygun nem ve ılıman sıcaklık koşullarında dikilmesini öneriyor; çıplak köklü fidanlar içinse ilkbahar öne çıkıyor. Bu kaynak ABD'nin farklı iklim koşullarına yöneliktir; dolayısıyla tarihleri Türkiye'ye doğrudan aktarmak yerine temel biyolojik ilkeleri dikkate almak gerekir. USU+1

Benim buradan çıkardığım sonuç şu: Takvimde bir ay seçmekten önce, fidanın dikildiği günün ve onu izleyen haftaların kök gelişimine uygun olup olmadığını değerlendirmek gerekir.
[HEADING=1]2. Sarıçam Dikim Zamanını Bilimsel Verilerle Değerlendirelim[/HEADING]
Dikim zamanıyla ilgili en değerli bilgilerden biri, Türkiye'de sarıçam üzerinde yapılan saha araştırmalarından geliyor.

Vedat Aytaş ve Fahrettin Tilki'nin 2012 yılında Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan araştırması, Erzurum-Tortum yöresindeki yarı kurak bir erozyon kontrol alanında farklı fidan tiplerini ve dikim dönemlerini incelemiştir. Araştırmada fidanların bir yıllık yaşama oranları, boyları ve çap gelişimleri değerlendirilmiştir.

Çalışmanın öne çıkan sonuçları şöyledir:

- İlkbahar dikimlerinde, farklı fidan tiplerinin ortalaması alındığında yaşama oranı ve boy artımı daha yüksek bulunmuştur.

- İlkbaharda dikilen 2+0 Enso tipi kaplı fidanlarda yaşama oranı yüzde 53'e ulaşmıştır.

- Sonbaharda dikilen 2+0 roket tipi kaplı fidanlarda yaşama oranı yüzde 47, 2+0 Enso tipi kaplı fidanlarda ise yüzde 46 olmuştur.

Buradaki 2+0, fidanın iki yıl fidanlıkta yetiştirilip şaşırtılmadan aynı üretim düzeninde tutulduğunu ifade eden yaş sınıflandırmasıdır. Kaplı fidan ise kökleri bir yetiştirme ortamı içinde bulunan fidandır.

Yüzde 53'lük yaşama oranı, aynı koşullarda dikilen 100 fidanın yaklaşık 53'ünün bir yıllık değerlendirmede canlı kaldığı anlamına gelir. Bu, bütün sarıçam dikimlerinde beklenmesi gereken genel bir oran değildir. Araştırma belirli bir yörede, belirli fidan tipleriyle ve belirli bir saha koşulunda gerçekleştirilmiştir. Sonuçları başka bir bölgeye aktarırken bu sınırı unutmamak gerekir.

Araştırmanın tam künyesi: Aytaş, V. ve Tilki, F. (2012), “Fidan Tipi ve Dikim Zamanının Erzurum-Tortum Yöresinde Sarıçamın (Pinus sylvestris L.) Dikim Başarısına Etkisi”, Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 13(1), 13–24. Araştırmanın tam metnine ve özetine ulaşın. DergiPark

Bu veriler bize önemli bir ayrıntı gösteriyor: Dikim mevsimi tek başına sonucu belirlemiyor. Aynı araştırmada fidan tipleri arasında da farklılıklar görülüyor. Dolayısıyla yalnızca “Sonbaharda mı, ilkbaharda mı dikmeliyim?” diye düşünmek yerine “Hangi fidanı, hangi toprağa, hangi tarihte dikmeliyim?” sorusunu birlikte değerlendirmek daha doğru.
[HEADING=1]3. Sonbaharda Sarıçam Dikilir mi?[/HEADING]
Evet, uygun şartlarda dikilebilir. Ancak sonbahar dikiminin başarılı olması, toprağın donmamış olmasına, yeterli neme, fidanın kök durumuna ve kışa kadar kalan süreye bağlıdır.

Sonbaharda dikimin avantajı, yaz sıcaklıklarının geride kalması ve toprağın hâlâ nemli olabilmesidir. Özellikle sulama imkânının sınırlı olduğu alanlarda bu koşullar önemli olabilir. Bununla birlikte, sonbaharın her bölgede aynı sonucu vereceğini düşünmek yanlış olur.

Finlandiya'da yapılan ve 2018 yılında Silva Fennica dergisinde yayımlanan Jaana Luoranen araştırması, sarıçam ve Norveç ladini fidanlarında farklı dikim dönemlerini incelemiştir. Araştırmada kök büyümesinin eylül ayında azaldığı ve eylül ortasından sonra durduğu gözlenmiştir. Erken sonbaharda dikilen fidanlar, izleyen ilkbaharda kök gelişimine daha erken başlamıştır.

Çalışma, uygun saha ve hava koşullarında sonbahar dikiminin mümkün olduğunu gösterirken, geç sonbaharda dikilen fidanların kök gelişimi bakımından dezavantaj yaşayabileceğine de işaret ediyor. Finlandiya'nın iklimi Türkiye'den farklı olduğu için buradaki tarihleri doğrudan uygulamak yerine kök gelişiminin sıcaklık ve mevsimle ilişkisini anlamak gerekir.

Kaynak: Luoranen, J. (2018), “Autumn versus spring planting: the initiation of root growth and subsequent field performance of Scots pine and Norway spruce seedlings”, Silva Fennica, 52(2), makale 7813. Bilimsel araştırmayı inceleyin. silvafennica.fi

Peki sonbahar dikiminde hangi hatalardan kaçınmalıyız?

- Toprak çok ıslakken ve su birikmişken dikim yapmamak gerekir.

- Köklerin donmuş veya kuru toprağa yerleştirilmesinden kaçınılmalıdır.

- Fidanın kökleri açıkta bekletilmemeli, rüzgâr ve güneş altında kurumaya bırakılmamalıdır.

- Kışın donma-çözülme olaylarının yoğun yaşandığı alanlarda dikim zamanı daha dikkatli seçilmelidir.

Benim görüşüm, ilk defa sarıçam dikecek kişilerin ve özellikle sulama imkânı sınırlı olanların, yerel koşullar uygunsa ilkbaharı tercih etmesinin daha temkinli bir yaklaşım olduğudur.
[HEADING=1]4. Sarıçam Fidanı Seçerken Nelere Bakılmalı?[/HEADING]
Dikim zamanını doğru belirlediğiniz hâlde uygun olmayan bir fidan seçerseniz beklediğiniz sonucu alamayabilirsiniz. Bu nedenle satın alma aşamasında fidanın yalnızca boyuna değil, köklerine ve genel sağlığına da bakmak gerekir.

Kaplı fidan: Kökleri toprak veya yetiştirme ortamıyla birlikte korunur. Nakliye ve dikim sırasında köklerin açıkta kalma riskini azaltabilir. Ancak kabın içinde uzun süre kalmış, kökleri aşırı sıkışmış bir fidanın da sorunları olabilir.

Çıplak köklü fidan: Kökleri çevreleyen toprak bulunmaz. Uygun fiyatlı ve çok sayıda fidan dikilecek projelerde tercih edilebilir. Buna karşılık kökler kurumaya daha hassastır ve dikim zamanlaması daha dikkatli yapılmalıdır.

Satın alırken şu noktaları kontrol edin:

1. İğne yaprakların genel görünümü sağlıklı olmalı; yaygın kuruma ve belirgin hastalık belirtileri bulunmamalıdır.

2. Kökler canlı görünmeli; aşırı kurumuş, kırılmış veya çürümüş olmamalıdır.

3. Gövdede ciddi yaralanma ve kırılma bulunmamalıdır.

4. Fidanın hangi bölgede yetiştirildiği ve hangi koşullara uygun olduğu öğrenilmelidir.

5. Büyük ölçekli dikimlerde fidanın kaynağı, tür doğruluğu ve mümkünse yerel koşullara uygunluğu doğrulanmalıdır.

Özellikle fidanlıkta iki yıl yetiştirilmiş olması, tek başına o fidanın her zaman daha başarılı olacağını kanıtlamaz. Erzurum-Tortum araştırmasında bazı 2+0 kaplı fidan tipleri olumlu sonuçlar vermiştir; ancak bu bulguyu her fidanlık ve her arazi için kesin bir üstünlük şeklinde yorumlamamak gerekir.
[HEADING=1]5. Sarıçam Nasıl Dikilir? Uygulamada En Çok Yapılan Hatalar[/HEADING]
Dikim işlemi karmaşık görünmese de küçük uygulama hataları fidanın kök gelişimini zorlaştırabilir.
 
Üst