Gulum
New member
FELATUN BEY İLE RAKIM EFENDİ HANGİ ANLATIM BİÇİMİYLE YAZILMIŞTIR? ROMANIN ANLATIM SIRLARINA YAKINDAN BAKALIM!
Merhaba edebiyat dostları!
Bugün biraz geçmişe gidelim, İstanbul sokaklarında dolaşalım ve kendimizi 19. yüzyılın ortasında bulalım. Karşımızda iki genç var: Biri dış görünüşüyle Avrupa’yı fethettiğini sanıyor, diğeri çalışarak ve öğrenerek kendi hayatını inşa ediyor. Birinin gardırobu dolu, hesabı boş; diğerinin ise aklı dolu, emeği sağlam! Tahmin ettiğiniz gibi, Ahmet Mithat Efendi’nin meşhur eseri Felatun Bey ile Rakım Efendi dünyasına adım atıyoruz.
Peki, bu roman hangi anlatım biçimiyle yazılmıştır? Sadece olayların anlatılışına mı bakmalıyız, yoksa yazarın araya girip bize fikir vermesini, karakterleri karşılaştırmasını ve zaman zaman okurla sohbet etmesini de hesaba katmalı mıyız? Bence asıl eğlence tam burada başlıyor. Çünkü bu roman, yalnızca iki gencin hayatını anlatmıyor; aynı zamanda okura edebiyatın nasıl bir toplumsal eleştiri aracına dönüşebileceğini de gösteriyor.
1. FELATUN BEY İLE RAKIM EFENDİ'NİN ANLATIM BİÇİMİ NEDİR?
Önce sorunun kısa ve net cevabını verelim: Felatun Bey ile Rakım Efendi romanında temel anlatım biçimi öyküleyici anlatımdır. Bunun yanında betimleyici ve açıklayıcı anlatımdan da yararlanılır. Eserin dikkat çeken özelliklerinden biri, yazarın olayları yalnızca aktarmakla yetinmeyip zaman zaman anlatıya müdahale ederek kendi düşüncelerini okurla paylaşmasıdır.
Öyküleyici anlatım, bir olayın belirli kişiler etrafında, belli bir zaman ve mekân içinde aktarılmasıdır. Romanda Felatun Bey'in savurgan yaşamı, Rakım Efendi'nin çalışkanlığı, insanların birbirleriyle ilişkileri ve bu iki karakterin karşılaştığı olaylar bir olay örgüsü içerisinde sunulur.
Mesela Felatun Bey'in parasını nasıl kullandığını, eğlenceye düşkünlüğünü ve gösteriş merakını düşünelim. Bunlar yalnızca bir kişinin özelliklerini sıralayan bilgiler değildir. Karakterin davranışları, yaptığı seçimler ve bu seçimlerin sonuçları üzerinden gelişen olaylar vardır. İşte bu nedenle öyküleyici anlatım romanın temelini oluşturur.
Ancak burada küçük bir ayrıntı var: Anlatım biçimi ile anlatıcı bakış açısı aynı şey değildir. Birincisi olayların hangi anlatım yoluyla sunulduğunu, ikincisi ise olayları anlatan kişinin ne kadar bilgiye sahip olduğunu açıklar.
Bu ayrımı bilmek, sınavlarda ve edebiyat tartışmalarında hayat kurtarabilir. Çünkü bazen insan öyküleyici anlatımı bulur ama bakış açısını soran soruda da aynı cevabı verir. Edebiyat öğretmeni kâğıdı okurken muhtemelen içinden şöyle geçirir: "Güzel kardeşim, aynı ailedenler ama aynı kişi değiller!"
2. ANLATICI KİMDİR? HÂKİM BAKIŞ AÇISI NASIL KULLANILIR?
Romanda üçüncü kişi anlatımı kullanılır. Olayları anlatan kişi, hikâyenin başkahramanlarından biri olan Felatun Bey ya da Rakım Efendi değildir. Anlatıcı, karakterlerden söz ederken onların adlarını kullanır ve olayları dışarıdan aktarır.
Eserde genel olarak hâkim (ilahi) bakış açısı öne çıkar. Hâkim bakış açısında anlatıcı, karakterlerin davranışlarını aktarmanın ötesine geçerek onların duygu ve düşünceleri hakkında da bilgi verebilir. Olayların farklı yönlerini açıklayabilir ve okuru kişilerin geçmişiyle ilgili bilgilendirebilir.
Ahmet Mithat Efendi'nin anlatıcısı ayrıca zaman zaman olayların akışını keserek açıklamalar yapar ve okura seslenir. Bu durum, anlatıcının yalnızca olayları izleyen tarafsız bir göz olmadığını gösterir. Yazar, okurun anlatılanları nasıl değerlendirebileceği konusunda da yönlendirici davranır.
Burada bir ayrıntıyı unutmamak gerekir: Anlatıcı zaman zaman gözlemci gibi görünse de romanın genel yapısında karakterlerin dünyasına ilişkin geniş bilgi sunan hâkim bakış açısı belirgindir. Dolayısıyla eseri yalnızca gözlemci bakış açısıyla açıklamak eksik kalır.
Bu anlatım tercihi, romanın vermek istediği mesajı güçlendirir. Çünkü Ahmet Mithat Efendi'nin amacı yalnızca iki gencin başından geçenleri anlatmak değildir. Aynı zamanda dönemin toplumsal meselelerini görünür kılmak ve okuru düşünmeye sevk etmektir.
3. AHMET MİTHAT EFENDİ'NİN ANLATICISI NEDEN BU KADAR KONUŞKANDIR?
Bazı romanlarda anlatıcı sessizce köşesinde durur. Olayları aktarır, karakterleri tanıtır ve mümkün olduğunca geri planda kalır. Ahmet Mithat Efendi'nin anlatıcısı ise biraz farklıdır. Adeta okurla aynı masaya oturur, çayını alır ve anlatılanlar hakkında yorum yapmaya başlar.
Bir olay anlatılırken araya girip bilgi vermesi, karakterlerin davranışlarını değerlendirmesi ve okura sorular yöneltmesi bu yaklaşımın belirgin özelliklerindendir. Bu nedenle yazarın üslubunda müdahil anlatıcı ve meddah geleneğini hatırlatan bir anlatma tavrı görülür.
Düşünsenize, bir arkadaşınız size yaşadığı bir olayı anlatıyor. Tam heyecanlı yere gelmişken durup "Şimdi burada asıl meseleye dikkat etmek gerekiyor!" diyor. Sonra konuyu açıklıyor, örnek veriyor ve sizin ne düşündüğünüzü soruyor. Ahmet Mithat Efendi'nin anlatıcısı da zaman zaman böyle bir tavır sergiliyor.
Bu yaklaşımın avantajı, okurun metni daha kolay takip etmesini sağlamasıdır. Özellikle toplumsal eleştiri içeren bir romanda yazar, düşüncelerini doğrudan aktararak vermek istediği mesajı belirginleştirir.
Öte yandan, sürekli açıklama yapılması olayların akışını yavaşlatabilir. Okur bazen karakterlerin davranışlarını kendisi yorumlamak isterken anlatıcının hazır değerlendirmeleriyle karşılaşır. Bu durum, romanın hem öğretici hem de tartışmaya açık yönlerinden biridir.
Sizce bir yazarın okura sürekli yol göstermesi iyi midir? Yoksa okur, karakterlerin hatalarını kendisi keşfederek sonuca ulaşmayı mı tercih etmelidir? Bence bu sorunun cevabı, edebiyattan ne beklediğimize göre değişiyor.
4. FELATUN BEY: GÖSTERİŞİN ARKASINDAKİ BOŞLUK
Felatun Bey, romanda yanlış Batılılaşmayı temsil eden karakterlerden biridir. Avrupa kültürünü derinlemesine anlamak yerine dış görünüşe, modaya ve gösterişli yaşama önem verir. Batılı olmak onun gözünde çoğu zaman şık giyinmek, eğlenmek ve çevresine belirli bir imaj sunmaktır.
Bir başka ifadeyle, Felatun Bey için hayat biraz sosyal medya hesabı gibidir: Fotoğraflar mükemmel görünmelidir, fakat hesabın arka planında neler yaşandığı ikinci planda kalabilir. Elbette sosyal medya romanın yazıldığı dönemde yoktu; ancak gösteriş merakı ve başkalarının gözündeki imajı önemseme alışkanlığı bugün de tanıdık geliyor.
Felatun Bey'in asıl sorunu Batı kültürüne ilgi duyması değildir. Sorun, bu kültürü yüzeysel biçimde taklit etmesi ve öğrenmenin, çalışmanın, sorumluluk almanın önemini kavrayamamasıdır.
Onun yaşamındaki savurganlık, sorumluluklardan kaçış ve gösteriş tutkusu, romanın mizahi anlatımını besler. Okur, karakterin seçimlerinin sonuçlarını izlerken hem eğlenebilir hem de bu davranışların arkasındaki toplumsal eleştiriyi fark edebilir.
Merhaba edebiyat dostları!
Bugün biraz geçmişe gidelim, İstanbul sokaklarında dolaşalım ve kendimizi 19. yüzyılın ortasında bulalım. Karşımızda iki genç var: Biri dış görünüşüyle Avrupa’yı fethettiğini sanıyor, diğeri çalışarak ve öğrenerek kendi hayatını inşa ediyor. Birinin gardırobu dolu, hesabı boş; diğerinin ise aklı dolu, emeği sağlam! Tahmin ettiğiniz gibi, Ahmet Mithat Efendi’nin meşhur eseri Felatun Bey ile Rakım Efendi dünyasına adım atıyoruz.
Peki, bu roman hangi anlatım biçimiyle yazılmıştır? Sadece olayların anlatılışına mı bakmalıyız, yoksa yazarın araya girip bize fikir vermesini, karakterleri karşılaştırmasını ve zaman zaman okurla sohbet etmesini de hesaba katmalı mıyız? Bence asıl eğlence tam burada başlıyor. Çünkü bu roman, yalnızca iki gencin hayatını anlatmıyor; aynı zamanda okura edebiyatın nasıl bir toplumsal eleştiri aracına dönüşebileceğini de gösteriyor.
1. FELATUN BEY İLE RAKIM EFENDİ'NİN ANLATIM BİÇİMİ NEDİR?
Önce sorunun kısa ve net cevabını verelim: Felatun Bey ile Rakım Efendi romanında temel anlatım biçimi öyküleyici anlatımdır. Bunun yanında betimleyici ve açıklayıcı anlatımdan da yararlanılır. Eserin dikkat çeken özelliklerinden biri, yazarın olayları yalnızca aktarmakla yetinmeyip zaman zaman anlatıya müdahale ederek kendi düşüncelerini okurla paylaşmasıdır.
Öyküleyici anlatım, bir olayın belirli kişiler etrafında, belli bir zaman ve mekân içinde aktarılmasıdır. Romanda Felatun Bey'in savurgan yaşamı, Rakım Efendi'nin çalışkanlığı, insanların birbirleriyle ilişkileri ve bu iki karakterin karşılaştığı olaylar bir olay örgüsü içerisinde sunulur.
Mesela Felatun Bey'in parasını nasıl kullandığını, eğlenceye düşkünlüğünü ve gösteriş merakını düşünelim. Bunlar yalnızca bir kişinin özelliklerini sıralayan bilgiler değildir. Karakterin davranışları, yaptığı seçimler ve bu seçimlerin sonuçları üzerinden gelişen olaylar vardır. İşte bu nedenle öyküleyici anlatım romanın temelini oluşturur.
Ancak burada küçük bir ayrıntı var: Anlatım biçimi ile anlatıcı bakış açısı aynı şey değildir. Birincisi olayların hangi anlatım yoluyla sunulduğunu, ikincisi ise olayları anlatan kişinin ne kadar bilgiye sahip olduğunu açıklar.
Bu ayrımı bilmek, sınavlarda ve edebiyat tartışmalarında hayat kurtarabilir. Çünkü bazen insan öyküleyici anlatımı bulur ama bakış açısını soran soruda da aynı cevabı verir. Edebiyat öğretmeni kâğıdı okurken muhtemelen içinden şöyle geçirir: "Güzel kardeşim, aynı ailedenler ama aynı kişi değiller!"
2. ANLATICI KİMDİR? HÂKİM BAKIŞ AÇISI NASIL KULLANILIR?
Romanda üçüncü kişi anlatımı kullanılır. Olayları anlatan kişi, hikâyenin başkahramanlarından biri olan Felatun Bey ya da Rakım Efendi değildir. Anlatıcı, karakterlerden söz ederken onların adlarını kullanır ve olayları dışarıdan aktarır.
Eserde genel olarak hâkim (ilahi) bakış açısı öne çıkar. Hâkim bakış açısında anlatıcı, karakterlerin davranışlarını aktarmanın ötesine geçerek onların duygu ve düşünceleri hakkında da bilgi verebilir. Olayların farklı yönlerini açıklayabilir ve okuru kişilerin geçmişiyle ilgili bilgilendirebilir.
Ahmet Mithat Efendi'nin anlatıcısı ayrıca zaman zaman olayların akışını keserek açıklamalar yapar ve okura seslenir. Bu durum, anlatıcının yalnızca olayları izleyen tarafsız bir göz olmadığını gösterir. Yazar, okurun anlatılanları nasıl değerlendirebileceği konusunda da yönlendirici davranır.
Burada bir ayrıntıyı unutmamak gerekir: Anlatıcı zaman zaman gözlemci gibi görünse de romanın genel yapısında karakterlerin dünyasına ilişkin geniş bilgi sunan hâkim bakış açısı belirgindir. Dolayısıyla eseri yalnızca gözlemci bakış açısıyla açıklamak eksik kalır.
Bu anlatım tercihi, romanın vermek istediği mesajı güçlendirir. Çünkü Ahmet Mithat Efendi'nin amacı yalnızca iki gencin başından geçenleri anlatmak değildir. Aynı zamanda dönemin toplumsal meselelerini görünür kılmak ve okuru düşünmeye sevk etmektir.
3. AHMET MİTHAT EFENDİ'NİN ANLATICISI NEDEN BU KADAR KONUŞKANDIR?
Bazı romanlarda anlatıcı sessizce köşesinde durur. Olayları aktarır, karakterleri tanıtır ve mümkün olduğunca geri planda kalır. Ahmet Mithat Efendi'nin anlatıcısı ise biraz farklıdır. Adeta okurla aynı masaya oturur, çayını alır ve anlatılanlar hakkında yorum yapmaya başlar.
Bir olay anlatılırken araya girip bilgi vermesi, karakterlerin davranışlarını değerlendirmesi ve okura sorular yöneltmesi bu yaklaşımın belirgin özelliklerindendir. Bu nedenle yazarın üslubunda müdahil anlatıcı ve meddah geleneğini hatırlatan bir anlatma tavrı görülür.
Düşünsenize, bir arkadaşınız size yaşadığı bir olayı anlatıyor. Tam heyecanlı yere gelmişken durup "Şimdi burada asıl meseleye dikkat etmek gerekiyor!" diyor. Sonra konuyu açıklıyor, örnek veriyor ve sizin ne düşündüğünüzü soruyor. Ahmet Mithat Efendi'nin anlatıcısı da zaman zaman böyle bir tavır sergiliyor.
Bu yaklaşımın avantajı, okurun metni daha kolay takip etmesini sağlamasıdır. Özellikle toplumsal eleştiri içeren bir romanda yazar, düşüncelerini doğrudan aktararak vermek istediği mesajı belirginleştirir.
Öte yandan, sürekli açıklama yapılması olayların akışını yavaşlatabilir. Okur bazen karakterlerin davranışlarını kendisi yorumlamak isterken anlatıcının hazır değerlendirmeleriyle karşılaşır. Bu durum, romanın hem öğretici hem de tartışmaya açık yönlerinden biridir.
Sizce bir yazarın okura sürekli yol göstermesi iyi midir? Yoksa okur, karakterlerin hatalarını kendisi keşfederek sonuca ulaşmayı mı tercih etmelidir? Bence bu sorunun cevabı, edebiyattan ne beklediğimize göre değişiyor.
4. FELATUN BEY: GÖSTERİŞİN ARKASINDAKİ BOŞLUK
Felatun Bey, romanda yanlış Batılılaşmayı temsil eden karakterlerden biridir. Avrupa kültürünü derinlemesine anlamak yerine dış görünüşe, modaya ve gösterişli yaşama önem verir. Batılı olmak onun gözünde çoğu zaman şık giyinmek, eğlenmek ve çevresine belirli bir imaj sunmaktır.
Bir başka ifadeyle, Felatun Bey için hayat biraz sosyal medya hesabı gibidir: Fotoğraflar mükemmel görünmelidir, fakat hesabın arka planında neler yaşandığı ikinci planda kalabilir. Elbette sosyal medya romanın yazıldığı dönemde yoktu; ancak gösteriş merakı ve başkalarının gözündeki imajı önemseme alışkanlığı bugün de tanıdık geliyor.
Felatun Bey'in asıl sorunu Batı kültürüne ilgi duyması değildir. Sorun, bu kültürü yüzeysel biçimde taklit etmesi ve öğrenmenin, çalışmanın, sorumluluk almanın önemini kavrayamamasıdır.
Onun yaşamındaki savurganlık, sorumluluklardan kaçış ve gösteriş tutkusu, romanın mizahi anlatımını besler. Okur, karakterin seçimlerinin sonuçlarını izlerken hem eğlenebilir hem de bu davranışların arkasındaki toplumsal eleştiriyi fark edebilir.