Gulum
New member
Örneğin bir ürün incelemesinde:
Pre: Ürünü kullanmadan önce
Post: Ürünü kullandıktan sonra
Bir spor programında:
Pre: Program öncesindeki ölçüm
Post: Program sonrasındaki ölçüm
Bir yazılım güncellemesinde:
Pre-update: Güncelleme öncesi
Post-update: Güncelleme sonrası
Burada forumda tartışılan şey bazen yalnızca kelimenin anlamı değil, değişimin kendisi oluyor.
“Öncesinde nasıldı, sonrasında ne değişti?”
Bence forum kültürünün sevdiği tartışmaların önemli bir kısmı zaten bu soruya dayanıyor.
Erkekler ve kadınlar bu kavramlara farklı mı yaklaşır?
Burada biraz dikkatli olmak gerekiyor. “Erkekler stratejik düşünür, kadınlar empati odaklıdır” gibi kesin cümleler kulağa kolay geliyor fakat bilimsel veriler insanları bu kadar net iki kutba ayırmıyor.
Janet Hyde'ın 2005 yılında yayımlanan ve 46 meta-analizi inceleyen çalışması, erkekler ve kadınların psikolojik özelliklerinin büyük bölümünde benzerliklerin farklılıklardan daha fazla olduğunu ileri sürüyor. Daha sonraki kapsamlı çalışmalar da ortalama cinsiyet farklarının çoğunlukla küçük olduğunu gösteriyor. PubMed+1
Dolayısıyla forumda farklı bakış açılarını tartışırken bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklinde kurmak yerine bazı kişilerin olaylara sonuç odaklı, bazılarının ise ilişki ve topluluk odaklı yaklaşabildiğini söylemek daha sağlıklı.
Örneğin bir erkek forum üyesi “post-test sonucunda kaç puan artış var?” diye sorabilirken başka bir erkek “Bu değişimin sebebi ne?” diye sorabilir.
Bir kadın forum üyesi “Bu değişim insanların deneyimini nasıl etkiledi?” diye sorabilirken başka bir kadın doğrudan istatistiksel sonucu merak edebilir.
Bunların tamamı mümkündür.
Yani burada cinsiyetten ziyade kişilik, eğitim, meslek, kültür, yaş, deneyim ve konuya olan ilgi çok daha açıklayıcı olabilir.
Bu ayrım önemli çünkü “stratejik” bakış ile “empatik” bakışı birbirinin rakibi gibi görmek de yanlış. Bir kararın başarılı olması için bazen sonuçları hesaplamak, bazen de o sonucun insanlarda yaratacağı etkileri anlamak gerekir.
Ekonomi açısından pre ve post düşüncesi
Ekonomide “pre” ve “post” kavramları özellikle krizleri, reformları ve piyasa değişimlerini analiz ederken kullanışlıdır.
Örneğin:
pre-crisis → kriz öncesi
post-crisis → kriz sonrası
Bir ekonomik düzenlemenin etkisini incelerken araştırmacılar düzenleme öncesindeki göstergelerle sonraki göstergeleri karşılaştırabilir.
Fakat burada da aynı problem ortaya çıkar: Bir ekonomide bir şeyin krizden sonra değişmesi, değişikliğin yalnızca krizden kaynaklandığını göstermez.
Faiz oranları değişmiş olabilir.
Dış ticaret koşulları değişmiş olabilir.
Enerji fiyatları farklılaşmış olabilir.
Teknolojik dönüşüm yaşanmış olabilir.
Tüketici davranışları değişmiş olabilir.
Dolayısıyla “pre” ve “post” bize bir zaman çerçevesi verir; nedensellik için ise daha kapsamlı analiz gerekir.
Bu ayrım ekonomi kadar bilim, tarih ve siyaset araştırmalarında da geçerlidir.
Kültür ve toplum açısından “pre” ile “post” neden ilginç?
“Postmodern”, “post-industrial”, “postcolonial” gibi kavramlarda “post” yalnızca “sonra” demek değildir. Burada “sonrasında ortaya çıkan yeni düşünsel veya toplumsal durum” anlamı kazanabilir.
Örneğin “post-industrial society” ifadesi sanayi toplumundan sonra ortaya çıkan ekonomik ve toplumsal yapıları tartışmak için kullanılır.
Burada “post” kelimesi basit bir takvim işareti olmaktan çıkıp dönemlendirme aracına dönüşür.
Bu bence konunun en ilginç taraflarından biri.
İnsanlar tarihi anlamlandırmak için sürekli eşikler oluşturuyor:
Savaş öncesi / savaş sonrası
Sanayi öncesi / sanayi sonrası
İnternet öncesi / internet sonrası
Sosyal medya öncesi / sosyal medya sonrası
Yapay zekâ öncesi / yapay zekâ sonrası
Bu nedenle “pre-post” mantığı aslında insanın değişimi anlatma biçiminin bir parçası.
Gelecekte “post” kavramı daha da önemli olabilir mi?
Özellikle yapay zekâ, otomasyon ve dijitalleşme nedeniyle gelecekte “öncesi-sonrası” ayrımlarının daha sık kullanılacağını düşünüyorum.
Bugün insanlar “internet öncesi dönem” ile “internet sonrası dönem” arasında ciddi kültürel farklardan bahsediyor.
Benzer şekilde ileride:
pre-AI
post-AI
gibi ifadelerin farklı alanlarda daha fazla kullanılmasını beklemek mantıklı görünüyor.
Ancak burada da ilginç bir sorun var: Bir teknoloji hayatımıza girdikten sonra “öncesi” ve “sonrası” arasındaki sınır ne zaman başlar?
İlk yapay zekâ araştırması yapıldığında mı?
İlk ticari ürün ortaya çıktığında mı?
Toplumun çoğunluğu kullanmaya başladığında mı?
Yoksa insanların günlük davranışları gerçekten değiştiğinde mi?
Bu soru aslında yalnızca dilbilimsel değil; tarihsel ve sosyolojik bir soru.
“Post pre” ifadesini gördüğünüzde nasıl anlamalısınız?
En pratik yöntem, kelimenin yanındaki sözcüğe bakmak.
pre + event → olay öncesi
post + event → olay sonrası
Örneğin:
pre-game → maç öncesi
post-game → maç sonrası
pre-war → savaş öncesi
post-war → savaş sonrası
pre-election → seçim öncesi
post-election → seçim sonrası
pre-production → üretim öncesi
post-production → yapım/üretim sonrası
pre-op → ameliyat öncesi
post-op → ameliyat sonrası
Fakat yalnızca post kelimesini görüyorsanız bunun “sonra” mı yoksa “gönderi” mi olduğunu cümlenin tamamına bakarak anlamak gerekir.
Sonuç: Asıl mesele kelimeden çok bağlam
Kısacası “pre” ve “post” için en temel karşılıklar önce/öncesi ve sonra/sonrası şeklinde düşünülebilir. Kökenleri Latinceye kadar uzanan bu iki unsur, bugün İngilizcede çok sayıda yeni kelime ve kavramın oluşturulmasında kullanılıyor. “Post” kelimesinin ayrıca internet kültüründe “gönderi/paylaşım” anlamına gelmesi ise konuyu ilk bakışta daha karmaşık hâle getiriyor. Etymonline+1
Benim burada özellikle altını çizeceğim nokta ise şu: “pre” ve “post” aslında değişimi anlamanın dilsel araçlarıdır. Bir şeyin öncesini ve sonrasını yan yana koyduğumuzda değişimi görünür hâle getiriyoruz.
Ama “sonra farklı oldu” demek, “neden farklı oldu?” sorusunu cevaplamıyor.
Bilimde bu nedenle kontrol grupları ve araştırma tasarımları önem kazanıyor. Ekonomide başka değişkenlere bakmak gerekiyor. Tarihte dönemin sosyal ve siyasi koşullarını hesaba katmak gerekiyor. Kültürde ise insanların deneyimlerini ve teknolojinin davranışları nasıl dönüştürdüğünü incelemek gerekiyor.
Belki de forumda bu konuyu konuşurken sorulabilecek en güzel sorular şunlar:
Bir değişimi anlamak için sadece pre ve post verilerini karşılaştırmak yeterli mi?
Bir olayın “öncesi” ile “sonrası” arasındaki sınırı kim belirliyor?
Teknolojik dönüşümlerde gerçekten “pre-AI” ve “post-AI” gibi dönemlerden söz edebilecek miyiz?
Bir toplumun değişimini ölçerken rakamlara mı, insanların deneyimlerine mi daha fazla ağırlık vermeliyiz?
Ve belki en önemlisi: Bir şeyin “post” dönemine geçtiğimizi ne zaman gerçekten anlıyoruz? Çünkü çoğu büyük toplumsal değişimde insanlar dönüşümün başladığı anda değil, yıllar sonra geriye dönüp baktıklarında “Evet, o dönemden sonra her şey değişmiş” diyebiliyorlar.
Bu açıdan bakınca iki küçük kelime olan pre ve post, aslında zamanın kendisini nasıl bölümlere ayırdığımız ve değişimi nasıl anlamlandırdığımız üzerine oldukça büyük bir tartışmanın kapısını açıyor.
Pre: Ürünü kullanmadan önce
Post: Ürünü kullandıktan sonra
Bir spor programında:
Pre: Program öncesindeki ölçüm
Post: Program sonrasındaki ölçüm
Bir yazılım güncellemesinde:
Pre-update: Güncelleme öncesi
Post-update: Güncelleme sonrası
Burada forumda tartışılan şey bazen yalnızca kelimenin anlamı değil, değişimin kendisi oluyor.
“Öncesinde nasıldı, sonrasında ne değişti?”
Bence forum kültürünün sevdiği tartışmaların önemli bir kısmı zaten bu soruya dayanıyor.
Erkekler ve kadınlar bu kavramlara farklı mı yaklaşır?
Burada biraz dikkatli olmak gerekiyor. “Erkekler stratejik düşünür, kadınlar empati odaklıdır” gibi kesin cümleler kulağa kolay geliyor fakat bilimsel veriler insanları bu kadar net iki kutba ayırmıyor.
Janet Hyde'ın 2005 yılında yayımlanan ve 46 meta-analizi inceleyen çalışması, erkekler ve kadınların psikolojik özelliklerinin büyük bölümünde benzerliklerin farklılıklardan daha fazla olduğunu ileri sürüyor. Daha sonraki kapsamlı çalışmalar da ortalama cinsiyet farklarının çoğunlukla küçük olduğunu gösteriyor. PubMed+1
Dolayısıyla forumda farklı bakış açılarını tartışırken bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklinde kurmak yerine bazı kişilerin olaylara sonuç odaklı, bazılarının ise ilişki ve topluluk odaklı yaklaşabildiğini söylemek daha sağlıklı.
Örneğin bir erkek forum üyesi “post-test sonucunda kaç puan artış var?” diye sorabilirken başka bir erkek “Bu değişimin sebebi ne?” diye sorabilir.
Bir kadın forum üyesi “Bu değişim insanların deneyimini nasıl etkiledi?” diye sorabilirken başka bir kadın doğrudan istatistiksel sonucu merak edebilir.
Bunların tamamı mümkündür.
Yani burada cinsiyetten ziyade kişilik, eğitim, meslek, kültür, yaş, deneyim ve konuya olan ilgi çok daha açıklayıcı olabilir.
Bu ayrım önemli çünkü “stratejik” bakış ile “empatik” bakışı birbirinin rakibi gibi görmek de yanlış. Bir kararın başarılı olması için bazen sonuçları hesaplamak, bazen de o sonucun insanlarda yaratacağı etkileri anlamak gerekir.
Ekonomi açısından pre ve post düşüncesi
Ekonomide “pre” ve “post” kavramları özellikle krizleri, reformları ve piyasa değişimlerini analiz ederken kullanışlıdır.
Örneğin:
pre-crisis → kriz öncesi
post-crisis → kriz sonrası
Bir ekonomik düzenlemenin etkisini incelerken araştırmacılar düzenleme öncesindeki göstergelerle sonraki göstergeleri karşılaştırabilir.
Fakat burada da aynı problem ortaya çıkar: Bir ekonomide bir şeyin krizden sonra değişmesi, değişikliğin yalnızca krizden kaynaklandığını göstermez.
Faiz oranları değişmiş olabilir.
Dış ticaret koşulları değişmiş olabilir.
Enerji fiyatları farklılaşmış olabilir.
Teknolojik dönüşüm yaşanmış olabilir.
Tüketici davranışları değişmiş olabilir.
Dolayısıyla “pre” ve “post” bize bir zaman çerçevesi verir; nedensellik için ise daha kapsamlı analiz gerekir.
Bu ayrım ekonomi kadar bilim, tarih ve siyaset araştırmalarında da geçerlidir.
Kültür ve toplum açısından “pre” ile “post” neden ilginç?
“Postmodern”, “post-industrial”, “postcolonial” gibi kavramlarda “post” yalnızca “sonra” demek değildir. Burada “sonrasında ortaya çıkan yeni düşünsel veya toplumsal durum” anlamı kazanabilir.
Örneğin “post-industrial society” ifadesi sanayi toplumundan sonra ortaya çıkan ekonomik ve toplumsal yapıları tartışmak için kullanılır.
Burada “post” kelimesi basit bir takvim işareti olmaktan çıkıp dönemlendirme aracına dönüşür.
Bu bence konunun en ilginç taraflarından biri.
İnsanlar tarihi anlamlandırmak için sürekli eşikler oluşturuyor:
Savaş öncesi / savaş sonrası
Sanayi öncesi / sanayi sonrası
İnternet öncesi / internet sonrası
Sosyal medya öncesi / sosyal medya sonrası
Yapay zekâ öncesi / yapay zekâ sonrası
Bu nedenle “pre-post” mantığı aslında insanın değişimi anlatma biçiminin bir parçası.
Gelecekte “post” kavramı daha da önemli olabilir mi?
Özellikle yapay zekâ, otomasyon ve dijitalleşme nedeniyle gelecekte “öncesi-sonrası” ayrımlarının daha sık kullanılacağını düşünüyorum.
Bugün insanlar “internet öncesi dönem” ile “internet sonrası dönem” arasında ciddi kültürel farklardan bahsediyor.
Benzer şekilde ileride:
pre-AI
post-AI
gibi ifadelerin farklı alanlarda daha fazla kullanılmasını beklemek mantıklı görünüyor.
Ancak burada da ilginç bir sorun var: Bir teknoloji hayatımıza girdikten sonra “öncesi” ve “sonrası” arasındaki sınır ne zaman başlar?
İlk yapay zekâ araştırması yapıldığında mı?
İlk ticari ürün ortaya çıktığında mı?
Toplumun çoğunluğu kullanmaya başladığında mı?
Yoksa insanların günlük davranışları gerçekten değiştiğinde mi?
Bu soru aslında yalnızca dilbilimsel değil; tarihsel ve sosyolojik bir soru.
“Post pre” ifadesini gördüğünüzde nasıl anlamalısınız?
En pratik yöntem, kelimenin yanındaki sözcüğe bakmak.
pre + event → olay öncesi
post + event → olay sonrası
Örneğin:
pre-game → maç öncesi
post-game → maç sonrası
pre-war → savaş öncesi
post-war → savaş sonrası
pre-election → seçim öncesi
post-election → seçim sonrası
pre-production → üretim öncesi
post-production → yapım/üretim sonrası
pre-op → ameliyat öncesi
post-op → ameliyat sonrası
Fakat yalnızca post kelimesini görüyorsanız bunun “sonra” mı yoksa “gönderi” mi olduğunu cümlenin tamamına bakarak anlamak gerekir.
Sonuç: Asıl mesele kelimeden çok bağlam
Kısacası “pre” ve “post” için en temel karşılıklar önce/öncesi ve sonra/sonrası şeklinde düşünülebilir. Kökenleri Latinceye kadar uzanan bu iki unsur, bugün İngilizcede çok sayıda yeni kelime ve kavramın oluşturulmasında kullanılıyor. “Post” kelimesinin ayrıca internet kültüründe “gönderi/paylaşım” anlamına gelmesi ise konuyu ilk bakışta daha karmaşık hâle getiriyor. Etymonline+1
Benim burada özellikle altını çizeceğim nokta ise şu: “pre” ve “post” aslında değişimi anlamanın dilsel araçlarıdır. Bir şeyin öncesini ve sonrasını yan yana koyduğumuzda değişimi görünür hâle getiriyoruz.
Ama “sonra farklı oldu” demek, “neden farklı oldu?” sorusunu cevaplamıyor.
Bilimde bu nedenle kontrol grupları ve araştırma tasarımları önem kazanıyor. Ekonomide başka değişkenlere bakmak gerekiyor. Tarihte dönemin sosyal ve siyasi koşullarını hesaba katmak gerekiyor. Kültürde ise insanların deneyimlerini ve teknolojinin davranışları nasıl dönüştürdüğünü incelemek gerekiyor.
Belki de forumda bu konuyu konuşurken sorulabilecek en güzel sorular şunlar:
Bir değişimi anlamak için sadece pre ve post verilerini karşılaştırmak yeterli mi?
Bir olayın “öncesi” ile “sonrası” arasındaki sınırı kim belirliyor?
Teknolojik dönüşümlerde gerçekten “pre-AI” ve “post-AI” gibi dönemlerden söz edebilecek miyiz?
Bir toplumun değişimini ölçerken rakamlara mı, insanların deneyimlerine mi daha fazla ağırlık vermeliyiz?
Ve belki en önemlisi: Bir şeyin “post” dönemine geçtiğimizi ne zaman gerçekten anlıyoruz? Çünkü çoğu büyük toplumsal değişimde insanlar dönüşümün başladığı anda değil, yıllar sonra geriye dönüp baktıklarında “Evet, o dönemden sonra her şey değişmiş” diyebiliyorlar.
Bu açıdan bakınca iki küçük kelime olan pre ve post, aslında zamanın kendisini nasıl bölümlere ayırdığımız ve değişimi nasıl anlamlandırdığımız üzerine oldukça büyük bir tartışmanın kapısını açıyor.