Gulum
New member
Puri Ne Demek? Lubunca’da “Puri” Kelimesinin Anlamı ve Arkasındaki Sosyal Dünya
Lubunca’da “puri” kelimesini ilk kez duyan birinin aklına doğal olarak “Bu kelime tam olarak kimi anlatıyor?” sorusu geliyor. Çünkü Lubunca yalnızca birkaç sıra dışı kelimeden oluşan eğlenceli bir argo değil; Türkiye’de LGBTİ+ topluluklarının tarihsel deneyimleri, dayanışma biçimleri, toplumsal dışlanma ve kimlik mücadelesiyle iç içe gelişmiş bir dil alanı. Bu nedenle “puri ne demek?” sorusunu yalnızca sözlük karşılığıyla cevaplamak, kelimenin taşıdığı sosyal anlamı büyük ölçüde kaçırmak olur.
Yaygın Lubunca sözlüklerinde “puri” yaşlı gey veya yaşlı eşcinsel erkek anlamında veriliyor. Türkiye LGBTİ+ Topluluğu forumundaki Lubunca sözlüğünde de doğrudan “yaşlı gay, yaşlı eşcinsel” karşılığı yer alıyor. LGBTI Community in Turkey+1 Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Lubunca’daki kelimeler her zaman bugünkü Türkçedeki kimlik kategorileriyle birebir örtüşmez. “Puri”yi yalnızca biyolojik yaş bildiren nötr bir sözcük gibi düşünmek, kelimenin topluluk içindeki kullanımını fazlasıyla basitleştirir.
“Puri”nin Sözlük Anlamı Nedir?
En temel anlamıyla puri, yaşlı gey/ eşcinsel erkek için kullanılan Lubunca bir sözcüktür. Farklı internet sözlüklerinde de aynı anlamla kayıt altına alınmıştır. lubuncasozluk.blogspot.com+1
Fakat Lubunca'nın kendisi standartlaştırılmış, tek bir sözlük otoritesi tarafından belirlenmiş bir dil değildir. Bu nedenle kelimelerin anlamları kuşağa, çevreye, İstanbul'daki farklı queer sosyal alanlara ve konuşanın toplulukla ilişkisine göre değişebilir. Nitekim Galip Karabacak'ın 2022 tarihli araştırması, Lubunca bilgisi ve kullanımının yaş, kültürel maruziyet ve queer toplulukla sosyal ilişki düzeyine göre farklılaştığını gösteriyor. Araştırmada genç katılımcıların Lubunca repertuvarlarının daha sınırlı olabildiği ve kuşaklar arasında bir “queer generation gap” oluşabildiği belirtiliyor. OpenMETU+1
Dolayısıyla bir kişinin “puri” kelimesini bilmemesi, onun LGBTİ+ kültüründen tamamen uzak olduğu anlamına gelmediği gibi; kelimeyi bilmesi de Lubunca'nın bütün tarihine hâkim olduğu anlamına gelmez.
Lubunca Neden Ortaya Çıktı?
Burada asıl ilginç mesele başlıyor.
Lubunca'nın tarihini araştıran Nicholas Kontovas, Lubunca'nın İstanbul'daki queer toplulukların sosyal ve dilsel ilişkileri içinde geliştiğini savunuyor. Araştırması, özellikle Osmanlı'nın son dönemleri ile Cumhuriyet'in ilk yıllarında İstanbul'daki gey erkekler, trans kadın seks işçileri ve farklı etnik-dilsel azınlıklar arasındaki temasın bu jargonun oluşumunda önemli rol oynadığını ortaya koyuyor. WorldCat
SALT'ın Kontovas'ın çalışmasına ilişkin etkinlik açıklamasında da Beyoğlu ve Şişli çevresindeki queer toplulukların, seks işçilerinin ve etnik-dilsel azınlıkların birbirleriyle temasının Lubunca'nın tarihsel gelişimindeki rolüne dikkat çekiliyor. Salt
Bu nokta bize önemli bir şey söylüyor: Dil, toplumsal koşullardan bağımsız oluşmaz.
İnsanların birbirleriyle nerede karşılaştığı, hangi gruplarla temas ettiği, hangi kurumlar tarafından dışlandığı ve hangi bilgileri gizli tutmak zorunda kaldığı, kullandıkları dili de etkileyebilir.
Lubunca'nın tarihsel olarak kısmen bir gizlilik ve dayanışma aracı olması bu açıdan anlaşılabilir. Toplumun tamamının anlayamadığı bir sözcük kullanmak, yalnızca “farklı konuşmak” değildir; aynı zamanda kim olduğunu belli etmeden iletişim kurabilmek anlamına gelebilir.
“Puri” Kelimesi Yaşlılıkla İlgili Bir Hakaret mi?
Burada bağlam çok önemli.
“Puri” kelimesinin sözlük anlamının yaşlı gey olması, kelimenin her kullanımının otomatik olarak hakaret olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde her kullanımının sevgi veya dayanışma ifade ettiği de söylenemez.
Topluluk içindeki bir kelime, konuşanların ilişkisine göre farklı işlevler kazanabilir. Bir arkadaş grubunda mizahi bir biçimde kullanılan sözcük, dışarıdan biri tarafından kullanıldığında küçümseyici veya sınır ihlal edici algılanabilir.
Bu durum Lubunca'nın genel özellikleri açısından da araştırmalarda görülüyor. Karabacak'ın çalışmasında “madilik”, “madikoli” ve “gullüm” gibi Lubunca ifadelerin kişiler arasındaki ilişkiyi bozma, koruma veya güçlendirme gibi farklı iletişimsel işlevlere sahip olduğu gösteriliyor. Özellikle “gullüm” ve “madikoli” gibi kullanımlarda şakalaşma ve dayanışmanın öne çıkabildiği belirtiliyor. OpenMETU
Bu nedenle “puri = hakaret” ya da “puri = sevgi sözcüğü” şeklinde kesin bir formül kurmak doğru olmaz. Kimin söylediği, kime söylediği, hangi ortamda söylediği ve nasıl söylediği belirleyicidir.
Toplumsal Cinsiyet Açısından “Puri”
“Puri” kavramını toplumsal cinsiyet açısından düşündüğümüzde başka bir katman daha ortaya çıkıyor.
Modern toplumlarda yaşlılık çoğu zaman yalnızca biyolojik bir süreç olarak görülmüyor. İnsanların yaşlandıkça nasıl davranması, nasıl giyinmesi, cinselliklerini ne ölçüde ifade etmesi ve toplum içinde nasıl görünmesi gerektiğine ilişkin normlar bulunuyor.
Bu normlar LGBTİ+ bireyler açısından daha da karmaşık hale gelebiliyor.
Örneğin heteroseksüel erkeklik çoğu zaman gençlik, güç, ekonomik bağımsızlık ve cinsel yeterlilik üzerinden idealize ediliyor. Erkek yaşlandığında ise cinselliğinin görünmez olması beklenebiliyor. Gey erkekler açısından bu durum, zaten heteronormatif toplumun dışına itilmiş bir kimliğe bir de yaş ayrımcılığının eklenmesine yol açabiliyor.
Burada kadınların deneyimlerini de tek bir kalıba sokmamak gerekiyor. Yaşlanan kadınların toplumsal görünürlüğünün gençlik ve güzellik normlarıyla sınırlandırılması, LGBTİ+ kadınların deneyimlerinde farklı biçimler alabilir. Trans kadınlar açısından ise yaş, toplumsal cinsiyet, ekonomik durum, sağlık, güvenlik ve görünüşe ilişkin baskılar birbirine eklenebilir.
Yani “puri” gibi tek bir kelime bile yaş + cinsiyet + cinsel yönelim + sınıf + topluluk içindeki konum gibi faktörlerin kesiştiği bir noktaya dönüşebilir.
Sınıf Meselesini Neden Konuşmalıyız?
Bence Lubunca üzerine konuşurken en fazla gözden kaçırılan konulardan biri sınıf.
Lubunca'nın tarihsel gelişimine ilişkin araştırmalar, queer toplulukların yalnızca “cinsel kimlik” üzerinden değil, çalışma koşulları, seks işçiliği, göç, etnik-dilsel farklılıklar ve kentteki sosyal alanlarla birlikte ele alınması gerektiğini gösteriyor. Kontovas'ın çalışması da Lubunca'nın İstanbul'daki farklı toplumsal grupların temasından doğduğunu özellikle vurguluyor. WorldCat
Bu nedenle Lubunca'yı yalnızca orta sınıf, eğitimli, kentli LGBTİ+ bireylerin kullandığı modern bir kimlik dili gibi düşünmek tarihsel gerçekliği eksiltir.
Özellikle seks işçiliğiyle bağlantılı queer toplulukların deneyimleri burada önemlidir. Bu gruplar çoğu zaman hem cinsel yönelim veya toplumsal cinsiyet nedeniyle hem de ekonomik konumları nedeniyle dışlanabilir. Böyle bir ortamda topluluk içi jargon, yalnızca kültürel bir eğlence değil, güvenlik ve dayanışma açısından da işlev kazanabilir.
Bu yüzden “puri”nin tarihini anlamak, aslında kimlerin görünür olabildiği ve kimlerin görünür olabilmek için daha yüksek bedeller ödediği sorusunu da sormaktır.
Lubunca’da “puri” kelimesini ilk kez duyan birinin aklına doğal olarak “Bu kelime tam olarak kimi anlatıyor?” sorusu geliyor. Çünkü Lubunca yalnızca birkaç sıra dışı kelimeden oluşan eğlenceli bir argo değil; Türkiye’de LGBTİ+ topluluklarının tarihsel deneyimleri, dayanışma biçimleri, toplumsal dışlanma ve kimlik mücadelesiyle iç içe gelişmiş bir dil alanı. Bu nedenle “puri ne demek?” sorusunu yalnızca sözlük karşılığıyla cevaplamak, kelimenin taşıdığı sosyal anlamı büyük ölçüde kaçırmak olur.
Yaygın Lubunca sözlüklerinde “puri” yaşlı gey veya yaşlı eşcinsel erkek anlamında veriliyor. Türkiye LGBTİ+ Topluluğu forumundaki Lubunca sözlüğünde de doğrudan “yaşlı gay, yaşlı eşcinsel” karşılığı yer alıyor. LGBTI Community in Turkey+1 Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Lubunca’daki kelimeler her zaman bugünkü Türkçedeki kimlik kategorileriyle birebir örtüşmez. “Puri”yi yalnızca biyolojik yaş bildiren nötr bir sözcük gibi düşünmek, kelimenin topluluk içindeki kullanımını fazlasıyla basitleştirir.
“Puri”nin Sözlük Anlamı Nedir?
En temel anlamıyla puri, yaşlı gey/ eşcinsel erkek için kullanılan Lubunca bir sözcüktür. Farklı internet sözlüklerinde de aynı anlamla kayıt altına alınmıştır. lubuncasozluk.blogspot.com+1
Fakat Lubunca'nın kendisi standartlaştırılmış, tek bir sözlük otoritesi tarafından belirlenmiş bir dil değildir. Bu nedenle kelimelerin anlamları kuşağa, çevreye, İstanbul'daki farklı queer sosyal alanlara ve konuşanın toplulukla ilişkisine göre değişebilir. Nitekim Galip Karabacak'ın 2022 tarihli araştırması, Lubunca bilgisi ve kullanımının yaş, kültürel maruziyet ve queer toplulukla sosyal ilişki düzeyine göre farklılaştığını gösteriyor. Araştırmada genç katılımcıların Lubunca repertuvarlarının daha sınırlı olabildiği ve kuşaklar arasında bir “queer generation gap” oluşabildiği belirtiliyor. OpenMETU+1
Dolayısıyla bir kişinin “puri” kelimesini bilmemesi, onun LGBTİ+ kültüründen tamamen uzak olduğu anlamına gelmediği gibi; kelimeyi bilmesi de Lubunca'nın bütün tarihine hâkim olduğu anlamına gelmez.
Lubunca Neden Ortaya Çıktı?
Burada asıl ilginç mesele başlıyor.
Lubunca'nın tarihini araştıran Nicholas Kontovas, Lubunca'nın İstanbul'daki queer toplulukların sosyal ve dilsel ilişkileri içinde geliştiğini savunuyor. Araştırması, özellikle Osmanlı'nın son dönemleri ile Cumhuriyet'in ilk yıllarında İstanbul'daki gey erkekler, trans kadın seks işçileri ve farklı etnik-dilsel azınlıklar arasındaki temasın bu jargonun oluşumunda önemli rol oynadığını ortaya koyuyor. WorldCat
SALT'ın Kontovas'ın çalışmasına ilişkin etkinlik açıklamasında da Beyoğlu ve Şişli çevresindeki queer toplulukların, seks işçilerinin ve etnik-dilsel azınlıkların birbirleriyle temasının Lubunca'nın tarihsel gelişimindeki rolüne dikkat çekiliyor. Salt
Bu nokta bize önemli bir şey söylüyor: Dil, toplumsal koşullardan bağımsız oluşmaz.
İnsanların birbirleriyle nerede karşılaştığı, hangi gruplarla temas ettiği, hangi kurumlar tarafından dışlandığı ve hangi bilgileri gizli tutmak zorunda kaldığı, kullandıkları dili de etkileyebilir.
Lubunca'nın tarihsel olarak kısmen bir gizlilik ve dayanışma aracı olması bu açıdan anlaşılabilir. Toplumun tamamının anlayamadığı bir sözcük kullanmak, yalnızca “farklı konuşmak” değildir; aynı zamanda kim olduğunu belli etmeden iletişim kurabilmek anlamına gelebilir.
“Puri” Kelimesi Yaşlılıkla İlgili Bir Hakaret mi?
Burada bağlam çok önemli.
“Puri” kelimesinin sözlük anlamının yaşlı gey olması, kelimenin her kullanımının otomatik olarak hakaret olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde her kullanımının sevgi veya dayanışma ifade ettiği de söylenemez.
Topluluk içindeki bir kelime, konuşanların ilişkisine göre farklı işlevler kazanabilir. Bir arkadaş grubunda mizahi bir biçimde kullanılan sözcük, dışarıdan biri tarafından kullanıldığında küçümseyici veya sınır ihlal edici algılanabilir.
Bu durum Lubunca'nın genel özellikleri açısından da araştırmalarda görülüyor. Karabacak'ın çalışmasında “madilik”, “madikoli” ve “gullüm” gibi Lubunca ifadelerin kişiler arasındaki ilişkiyi bozma, koruma veya güçlendirme gibi farklı iletişimsel işlevlere sahip olduğu gösteriliyor. Özellikle “gullüm” ve “madikoli” gibi kullanımlarda şakalaşma ve dayanışmanın öne çıkabildiği belirtiliyor. OpenMETU
Bu nedenle “puri = hakaret” ya da “puri = sevgi sözcüğü” şeklinde kesin bir formül kurmak doğru olmaz. Kimin söylediği, kime söylediği, hangi ortamda söylediği ve nasıl söylediği belirleyicidir.
Toplumsal Cinsiyet Açısından “Puri”
“Puri” kavramını toplumsal cinsiyet açısından düşündüğümüzde başka bir katman daha ortaya çıkıyor.
Modern toplumlarda yaşlılık çoğu zaman yalnızca biyolojik bir süreç olarak görülmüyor. İnsanların yaşlandıkça nasıl davranması, nasıl giyinmesi, cinselliklerini ne ölçüde ifade etmesi ve toplum içinde nasıl görünmesi gerektiğine ilişkin normlar bulunuyor.
Bu normlar LGBTİ+ bireyler açısından daha da karmaşık hale gelebiliyor.
Örneğin heteroseksüel erkeklik çoğu zaman gençlik, güç, ekonomik bağımsızlık ve cinsel yeterlilik üzerinden idealize ediliyor. Erkek yaşlandığında ise cinselliğinin görünmez olması beklenebiliyor. Gey erkekler açısından bu durum, zaten heteronormatif toplumun dışına itilmiş bir kimliğe bir de yaş ayrımcılığının eklenmesine yol açabiliyor.
Burada kadınların deneyimlerini de tek bir kalıba sokmamak gerekiyor. Yaşlanan kadınların toplumsal görünürlüğünün gençlik ve güzellik normlarıyla sınırlandırılması, LGBTİ+ kadınların deneyimlerinde farklı biçimler alabilir. Trans kadınlar açısından ise yaş, toplumsal cinsiyet, ekonomik durum, sağlık, güvenlik ve görünüşe ilişkin baskılar birbirine eklenebilir.
Yani “puri” gibi tek bir kelime bile yaş + cinsiyet + cinsel yönelim + sınıf + topluluk içindeki konum gibi faktörlerin kesiştiği bir noktaya dönüşebilir.
Sınıf Meselesini Neden Konuşmalıyız?
Bence Lubunca üzerine konuşurken en fazla gözden kaçırılan konulardan biri sınıf.
Lubunca'nın tarihsel gelişimine ilişkin araştırmalar, queer toplulukların yalnızca “cinsel kimlik” üzerinden değil, çalışma koşulları, seks işçiliği, göç, etnik-dilsel farklılıklar ve kentteki sosyal alanlarla birlikte ele alınması gerektiğini gösteriyor. Kontovas'ın çalışması da Lubunca'nın İstanbul'daki farklı toplumsal grupların temasından doğduğunu özellikle vurguluyor. WorldCat
Bu nedenle Lubunca'yı yalnızca orta sınıf, eğitimli, kentli LGBTİ+ bireylerin kullandığı modern bir kimlik dili gibi düşünmek tarihsel gerçekliği eksiltir.
Özellikle seks işçiliğiyle bağlantılı queer toplulukların deneyimleri burada önemlidir. Bu gruplar çoğu zaman hem cinsel yönelim veya toplumsal cinsiyet nedeniyle hem de ekonomik konumları nedeniyle dışlanabilir. Böyle bir ortamda topluluk içi jargon, yalnızca kültürel bir eğlence değil, güvenlik ve dayanışma açısından da işlev kazanabilir.
Bu yüzden “puri”nin tarihini anlamak, aslında kimlerin görünür olabildiği ve kimlerin görünür olabilmek için daha yüksek bedeller ödediği sorusunu da sormaktır.